ศูนย์เฝ้าระวังความปลอดภัยด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ
(Health Product Vigilance Center: HPVC)
ความเป็นมา
                ในปี พ.ศ.2523 กระทรวงสาธารณสุข ร่วมกับคณะแพทยศาสตร์ 2 แห่ง ดำเนินโครงการนำร่องเพื่อพัฒนารูปแบบเฝ้าระวังติดตามอาการไม่พึงประสงค์ จาการใช้ยาขึ้นภายหลังที่ได้รูปแบบและเริ่มดำเนินงานอย่างเป็นทางการในโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุข ใน ปี พ.ศ. 2526 กระทรวงสาธารณสุขได้จัดตั้ง ศูนย์ติดตามอาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา (Adverse Drug Reaction Monitoring Center, ADRMC) ภายใต้ความรับผิดชอบของ สำนักงานคณะกรรมการ อาหารและยา ขึ้นทำหน้าที่ รวบรวม วิเคราะห์ และประเมินรายงานการเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาที่ได้รับ โดยอาศัยหลักการทางระบาดวิทยาและสถิติ เพื่อให้ทราบถึงระดับความรุนแรง ขอบเขต และสาเหตุของปัญหาต่างๆ จัดทำเป็นรายงานเสนอคณะกรรมการยา เพื่อหาทางแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นและส่งข้อมูลให้ผู้ที่เกี่ยวข้องทราบ เพื่อใช้ประโยชน์ต่อไป พร้อมทั้งได้สมัครเข้าร่วมเป็นประเทศสมาชิกลำดับที่ 26 ของ WHO International Drug Monitoring Program ในปี พ.ศ. 2527
 
                ปี พ.ศ.2535 ได้จัดตั้งศูนย์ติดตามอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยาระดับเขต ณ โรงพยาบาลศูนย์ในส่วนภูมิภาค ทำหน้าที่ส่งเสริม สนับสนุนพัฒนาระบบเฝ้าระวังฯและประสานงานระหว่างศูนย์ฯส่วนกลางและสถานพยาบาลในเขตที่รับผิดชอบ และต่อมาได้มีการขยายขอบข่ายงานครอบคลุมผลิตภัณฑ์ภายใต้ความรับผิดชอบของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาทุกประเภทในปี พ.ศ. 2540 และได้มีการเปลี่ยนชื่อเป็น ศูนย์ติดตามอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ(Adverse Product Reaction Center)  และศูนย์เฝ้าระวังความปลอดภัยด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ(Health Product Vigilance Center: HPVC) ในปี พ.ศ.2551 ตามลำดับ ทั้งนี้ เพื่อให้สอดคล้องกับการดำเนินงานของศูนย์ที่มีขอบเขตงานที่กว้างขึ้น การปรับรูปแบบการดำเนินงานเป็นการติดตามเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากการใช้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ
 
                ปัจจุบัน (พ.ศ. 2553) ได้มีการปรับปรุงเขตงานเฝ้าระวังฯในส่วนภูมิภาคใหม่เป็น 18 เขตตามเขตตรวจราชการกระทรวงสาธารณสุข และเริ่มพัฒนาขยายขอบเขตงานเฝ้าระวังฯให้กว้างขึ้นครอบคลุมปัญหาอื่นๆ เช่น ความคลาดเคลื่อนทางยา (medication error) พฤติกรรมการใช้ผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ไม่เหมาะสม ความบกพร่องของผลิตภัณฑ์(product defect) เป็นต้น
บทบาทหน้าที่
                (1)  พัฒนาและสนับสนุนระบบการเฝ้าระวังความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์สุขภาพให้มีความเข้มแข็งและยั่งยืน
                (2) เป็นศูนย์รับรายงานเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากการใช้ผลิตภัณฑ์ของประเทศไทย โดยมีการประเมินข้อมูลในฐานข้อมูล รวมทั้งบ่งชี้สัญญาณ(signal) จากฐานข้อมูลและวิเคราะห์สัญญาณที่ได้ตลอดจนดำเนินการเพื่อหามาตรการจัดการความเสี่ยงที่เหมาะสม ภายใต้บริบทของประเทศต่อไป
                (3) แลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารกับองค์กรด้านสาธารณสุขอื่นๆที่เกี่ยวข้องทั้งในและต่างประเทศ เพื่อพัฒนาเครือข่ายการเฝ้าระวังความปลอดภัยที่มีประสิทธิภาพ และประสิทธิผล
            (4) บริการข้อมูลเกี่ยวกับความปลอดภัยของยาให้แก่บุคลากรทางการแพทย์และผู้ที่สนใจผ่านช่องทางต่างๆ เช่นทางเว็บไซต์  วารสารข่าวสารด้านยาและผลิตภัณฑ์สุขภาพ  จดหมายข่าว เป็นต้น
การบริหารจัดการ
             การบริหารจัดการงานเฝ้าระวังความปลอดภัยด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ มีลักษณะเป็นรูปแบบเครือข่าย มีสถานพยาบาลทั่วประเทศทั้งภาครัฐและเอกชน ประมาณ 800 กว่าแห่งทำหน้าที่เครือข่ายในการเฝ้าระวังติดตามและรายงานเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ ไปยังศูนย์เฝ้าระวังความปลอดภัยด้านผลิตภัณฑ์สุขภาพ ที่สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
วิธีการเฝ้าระวังฯ
             การเฝ้าระวังฯมีทั้งเชิงรับและเชิงรุกหลากหลายรูปแบบได้แก่
             - Spontaneous reporting of ADRs (‘passive’ surveillance)
             - Stimulated passive surveillance
                          - Safety Drug Monitoring Program
             - Active surveillance
                          - Intensive Drug Monitoring (Drug Event Monitoring)
                          - Registry